Haberler

Dünyanın en büyük ağır iş makinesi üreticilerinden BOBCAT, kullanıcı kılavuzlarının Türkçeye çeviri ve...

Semantik Tercüme Bürosu, küresel uyku ve solunum pazarının yenilikçi çözümler sağlayan tedarikçisi...

Blog

Bilindiği gibi, ana dil, insanın ailesinden ve içinde yaşadığı topluluktan edindiği dildir.Bazı dil bilimcilere (linguistic, filolog) ...

TRT tarafından son dakika haberi olarak verilen Suriye’ye askeri müdahale haberi yanlış çıktı. Kısa sürede hızlı bir şekilde...

Diğer blog yazıları...

Çeviri Etiği Nedir?

22 Mart 2009 Pazar

       Çeviri etiği nedir?                                                                                
Çeviri
iki ayrı dil ve kültür arasında, başka bir söylemle uluslararası iletişimi sağlayan bir uzmanlık sahasıdır. Böyle bakıldığında çeviri kendi içerisinde uygulama alanlarına bölünen profesyonellik isteyen ayrı ve özerk bir meslek, zihinsel ve aynı zamanda entelektüel bir faaliyettir.

Çevirmen yaptığı tercümenin dilini ve tercümenin konusunu bilmekle ya da bu konuda araştırma yaparak kaynak metne anlamca uygun fayda sağlayacak bir çeviri metni oluşturmakla sorumludur. Çevirmen, iş gören bir tercüme için kaynak metnin hedefine, içeriğine ve üslubuna uygun ve ayrıca iş sahibinin gereksinimine veya isteklerine yanıt veren bir çeviri gerçekleştirmekle sorumludur. Üstlendiği işin gerektirdiği dil ve konu bilgisine sahip olmadığı halde sahipmiş gibi beyanda bulunmaması gerekir.

Çevirisinde, ihtiyaç sahibinin koşullarını dikkate alarak yanlış veya yetersiz anlamaları önlemek, çevirmenin sorumlulukları içinde yer alır. Gerektiğinde işverenine, muhtemel yanlış anlamalara karşı ve çözüm yaratamadığı durumlar hakkında bilgi verir. İşveren de bu konuda koordinasyon içinde davranmak, çevirmenin tercümeye ilişkin sorularına cevap vermekle ve çevirmene tercüme için gerekli bilgileri vermekle sorumludur. Bu durumda çevirmen ve işveren, doğru ve yeterli anlaşmayı sağlamak için karşılıklı olarak birbirlerini çevirinin biçimi ve sorunları hakkında bilgilendirmek ve gerekli açıklamaları yapmakla yükümlüdürler.

Çevirmen bir çeviriyi aldığı andan başlayarak işvereniyle taahhütleri yerine getireceğine dair yazılı ya da sözlü bir anlaşma yapabilir. Ama bu tür anlaşmaların yapılmadığı durumlarda da çevirmen ve işveren çeviriden dolayı oluşan yükümlülükleri karşılıklı olarak dikkate almalıdırlar.

Çeviri için söz konusu olan ücret yazılı ya da sözlü anlaşmada kararlaştırılan, çevirinin niteliğine ve genel kabule uygun olan bir tutar üzerinden belirtilen tarihte belirtilen tutar üzerinden çevirmene ödenir. Sözlü ya da yazılı anlaşmaya uymayan işvereni çevirmen hakem kuruluna bildirebilir, hakem kurulu duruma göre gerekli girişimde bulunmakla yetkilidir.

Çevirmen ve işveren arasında yapılacak olan bir anlaşmada, işin teslim süresi ya da tarihi, nitelik düzeyi, gereksinim biçimi, teslimat biçimi, ödeme koşulları, telif hakları gibi konuar belirlenir. Durumdaki muhtemel değişiklikleri her iki taraf da zaman kaybetmeden karşı tarafa bildirmekle sorumludur.

Çeviri, yapılan sözlü ya da yazılı akitte belirtilen zamanda ve nitelikte teslim edilmelidir. Elde olmayan sebeplerden dolayı çeviri iade edilmek zorunda kalınırsa veya zamanında teslim edilemeyecekse çevirmen işverenin mağdur olmaması için bu durumu en kısa süre içinde işverene bildirmekle sorumludur.

Çevirmen kendi uzmanlık sahasına girmeyen konularda ya da işlerin acil olarak istenmesi durumunda çevirinin tesliminde doğabilecek aksaklıkları işverene zamanında bildirir. Böyle durumlarda çevirinin yeterliliği ve uygunluğu bu özel koşullara göre yeniden değerlendirilir.

İşveren anlaşma öncesi çevirmenden deneme çevirisi talep edebilir. Teslim edilecek işin yeterliliği için deneme çevirisi önemli bir kıstas oluşturur. Deneme çevirisi de bir ücrete tabiidir. Deneme çevirisi boyutunun makul olması gerekir. Ücretlendirme durumu karşılıklı anlaşmayla saptanır. Deneme çevirisini denetleyecek kişinin kesinlikle çeviri konusunda yeterli  olması gerekir, bu kimse çevirmenle iletişim içinde çalışacağını garanti eder.

Ödenecek ücret, çeviri dili, metin türü, işin aciliyeti ve çevirmenin çeviri sürecinde verdiği hizmete göre farklılık gösterebilir. Türkiye’de söz konusu olan yaygın uygulamalardan yola çıkarak bir sayfanın 1000 karakter olarak saptanması önerilir. Çevirmen aldığı işle ilgili giderlerini (kırtasiye, disket, fotokopi, renkli fotokopi, posta ücreti, kurye gibi giderler) piyasa koşullarına uygun oranda ayrıca isteme hakkına sahiptir.

Banttan yapılacak çeviri, film çevirisi, ardıl ya da simültane tercüme ve benzeri çeviri türleri için de çevirmenin haklarının gözetilmesi esastır. Banttan çeviride gerekli olan dinleme süresi ya da bandın yazıya dökülme süresi de ayrıca ücrete konudur.

Kitap olarak yayımlanacak metinlerde ise, işveren elde olmayan nedenler dışında yapıtı taahhüt ettiği tarihte yayımlatmakla sorumludur. Yayıncı bu anlamda tercümanın telif haklarını gözeterek anlaşma uyarınca basılan kitap sayısı oranında çevirmenin hizmetini ücretlendirmek durumundadır. Çevirmen ile işveren arasında bu konudaki sözlü ya da yazılı anlaşmaların çiğnenmesi durumunda başvuru yapıldığında hakem kurulu gerekli önlemleri alabilir.

Çevirmen, güveni suiistimal edecek biçimde tahrifatlı ve yetersiz çeviri yapması durumunda sözlü ya da yazılı akti çiğnemiş sayılır. Bu tür durumlar tarafların başvurusu üzerine derneğin hakem kurulunca incelenerek mesleki yaptırımların uygulaması söz konusu olabilir.

Çevirmen çevirdiği metindeki gizli bilgileri üçüncü şahıslara iletmez, bu bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür.

Çevirmen, vazifesini yerine getirirken, haksız ve hileli rekabete girmemelidir. Bu çerçevede fiyat kırma ya da meslektaşlarını karalama gibi davranışlarda bulunmamalıdır.

Yeterli olmayan ya da yanlış çeviri, haksız rekabet gibi konularla ilgilenen bir hakem kurulu mesleğin saygın ve tecrübeli kişilerinden, akademisyenlerden bazen de hukukçulardan oluşur. Görüşülecek konuyla ilgili olarak konuyla ilgili uzmanlar kurula katılırlar.

Çevirmenler, çevirmenlik mesleğinin özerk bir meslek olduğunun ve uzmanlık gerektirdiğinin bilincinde olmalı ve bunu davranışlarına da yansıtmalıdırlar.

anahtar sözcükler
çeviri,çevirmen,tercüme,tercümenin konusu,çeviri metni çevirmenin sorumlulukları, çevirinin biçimi çevirinin yeterliliği,deneme çevirisi film çevirisi,simültane tercüme,çevirmenlik mesleği